Close Menu
Spoed? Bel 06 55 37 00 00 Op spoednummer geen APP/SMS (doorgeschakeld)
Geen spoed? Bel dan tijdens spreekuur
Ma t/m vr van 8.00 - 9.00 uur: 0252-534340

Maagzweren bestrijden

Paarden ontwikkelen veel sneller maagzweren dan mensen.

SPEEKSELVORMING

Allereerst ligt dit aan de oorsprong van het paard: het paard is van nature louter een graseter en eet het bij voorkeur minimaal 16 uur per dag in kleine hapjes. Het heeft dus ook een hele kleine maag, minder opslagfunctie, het is eerder een doorgeefluik. Bij het vele kauwen komt voortdurend speeksel vrij. Bij het kauwen van gras maakt het paard dan nog net iets meer kauwbewegingen, dan bij het kauwen van hooi. Voortdurend kleine grashapjes en veel speeksel, dat natriumbicarbonaat bevat, geeft de maagwand een natuurlijke bescherming.

Men is er achter gekomen dat paarden bij afwijkingen veel sneller maagzweren ontwikkelen dan mensen en dat dit met name plaatsvindt als er sprake is van langdurig suboptimale omstandigheden, bij gebitsproblemen, enkele dagen te weinig toegang of opname van ruwvoer, meer natuurlijke aanleg voor stress, vaak op lange wedstrijden enzovoorts. Er volgen dan eerst altijd vage symptomen, die ook andere oorzaken kunnen hebben. Houden vage symptomen aan, dan is het vaak uiteindelijk handiger deze niet te negeren, want last van maagzweren zet de deur open voor andere narigheden. Te veel of te grote zweren kunnen steeds duidelijkere negatieve effecten veroorzaken, het paard minder blij, gaat uiteindelijk slechter eten, wil tijdens het rijden soms opeens de rug niet meer goed geven (ga zelf maar eens sporten met pijn in je maag). Uiteindelijk wordt het ongezonder dus vatbaarder en kan het zelfs terugkerende kolieken gaan veroorzaken.

Zijn er slechts enkele kleine zweertjes, dan geven zij meestal geen problemen en geen veranderingen in gedrag. Door diverse omstandigheden kunnen echter grotere zweren of te veel zweertjes tegelijk ontstaan of op verkeerde plaatsen onstaan. Kent de eigenaar het paard al langere tijd, dan merkt deze vaak op, dat het gedrag is gaan afwijken. Suffe en norsere paarden die al een tijdje last hebben, worden nog wel eens verweten "geen vrolijk karakter" te hebben.

Echt verkeerde maagzweren gaan helaas niet zomaar snel vanzelf weg. Maagzweren bestrijden is dan niet alleen veel paardvriendelijker, maar gaat ook het in gang zetten van verdere problemen tegen. Een slim gezondheidsbeleid begint met aandacht voor preventie tegen maagzweren. Zijn ze er al in teveel overvloed, dan is slim strakkere maatregelen te treffen, het probleem voor het paard niet forser te maken, dan het al is.

NIET ALLEEN BIJ SPORTPAARDEN

Bij ‘gewone’ sportpaarden komen maagzweren gelukkig beduidend minder vaak voor dan bij paarden die hogere sportieve activiteiten uitvoeren zoals volbloed renpaarden (80-90%) en endurance paarden (70%). Gelukkig liggen bij spring- en dressuurpaarden, de grootste takken van sport, de percentages veel lager. Ze liggen dan lager,  maar het denkbeeld dat ontstaan is, is veelal dat nu alleen sportpaarden last van maagzweren kunnen hebben en het een probleem van onnatuurlijke inzet is. Dat is niet zo. Te veel of te grote maagzweren komen ook voor bij paarden die helemaal niet in de sport lopen maar bijvoorbeeld de hele dag op de wei staan, of bij veulens die onregelmatig of met te lange tussenpozen melk krijgen. Veulens zijn bijzonder gevoelig omdat de zuurgraad van het maagsap hoog is. Ondergeschikt zijn in groepen en steeds als laatste bij het eten mogen, is ook een risico. Een paard kan gelukkig best een dag zonder voer zonder gelijk zweren te ontwikkelen, gelukkig maar, anders zou iedere ziekte of koliekdag gelijk tot maagzweren leiden!

In het kort komen maagzweren dus meestal op bij iets langere periode van stress en te lang net iets te weinig voer opnemen. Onderdeel van preventie is goede voeropname en fijn sociaal contact. Zijn er eenmaal te veel zweren onstaan, dan wil je er van af omdat ze ingrijpen op de algehele conditie.

SYMPTOMEN MAAGZWEER PAARD

Mensen die ooit een forse maagzweer hebben gehad, gaan al snel hulp vragen aan een dokter. Want je voelt je niet lekker en je ontkomt uiteindelijk niet aan spugen. Zeker bij een forse maagzweer voel je je langdurig zo belabbert, dat men heel graag serieus gaat werken aan preventie en bestrijding, want het domineert je "zijn". 

Paarden gaan helaas niet spugen, klachten zijn vager. In het algemeen leiden maagzweren bij paarden wel tot verminderd presteren en maagdarmklachten, maar probleem voor paardenliefhebbers is dan, dat paarden niets zeggen en de symptomen die paarden bij maagzweren geven, niet uniek zijn. Paarden geven alleen signalen zoals verminderde of wisselende eetlust, suffig of juist nukkig worden, gapen, tandenknarsen, speekselen en soms koliekaanvallen. Paarden kunnen gevoelig worden, een hekel krijgen aan de singel, soms wat zuurder worden tijdens het rijden. Hebben ze er al langere tijd last van, dan gaan ze soms zelf minder krachtvoer eten, dan leggen ze zelf de link met de suikers in het overigens lekkere krachtvoer, maar toename suikers betekent daarna pijn. Echter, niet alle paarden laten zich daardoor stoppen, toch eten is in hun natuur een overlevingstechniek.

Maagzweren geven vaak de meeste klachten bij inspanning, een aangespannen buikspier drukt het zuur in de maag omhoog, ook hier leggen paarden al snel de link met hetgeen ze voelen. Van paarden die een overdaad aan maagzweren hebben, mogen we niet verlangen dat ze met veel plezier een ruiter tegemoet gaan komen.

MAAGZWEREN BESTRIJDEN

Maagzweren ontstaan dus als omstandigheden even suboptimaal zijn. Er zijn nu voor maagzweren doeltreffende behandelmethoden. Maar ze sorteren geen effect als in werkelijkheid ze niet met veel zijn, of ze niet flink groot zijn dus niet de bron van wijzigingen zijn. Ook de exacte invulling van de therapie, de afstemming voor het medicijn, wordt dan ook een gok. Een scopie zorgt ervoor dat we weten wat we moeten doen, om het paard snel te helpen.

Er zijn inmiddels ongelofelijk veel middeltjes op de markt gebracht tegen maagzweren bij paarden, die helaas testen op daadwerkelijke effectiviteit lang niet zo goed kunnen doorstaan, dan de marketingkreten op  de verpakking en de bijgeschreven uitlegteksten, ons doen beloven. Dit mag in Nederland, er wordt via hogerhand alleen ingegrepen op het verstrekken van middelen en kreten op verpakkingen, als er geen zware risico's kunnen ontstaan voor de gehele paardenstapel, zoals bij bijvoorbeeld resistentie tegen wormmiddelen wel het geval is, of gevaar voor de volksgezondheid bij consumptie. Maagzweren zijn nooit besmettelijk, zijn ook niet direct dodelijk, dus er is geen regulering in het vooruitzicht. Iedere aanbieder, mag roepen wat hij wil, daar zelfs heel stellig in worden, zonder iets aan te hoeven tonen. Paardeneigenaren van paarden die niet lekker in hun vel zitten, zijn dus een "doelgroep", maar paardengezondheid wordt dan zeker niet altijd even serieus genomen.

Maagzweren kunnen slecht worden voor de algehele gezondheid paard, daarom werken wij uitlstuitend aan verbetering van preventieve condities (voeranalyse, gebit, algehele adviezen enz) en voor herstel met middelen waarvan de werking is aangetoond en de samenstelling nauwkeurig is opgezet en wordt gecontroleerd. De meeste paardenziektekostenverzekeraars van paarden houden deze lijn ook heel strak aan, zij vergoeden dus geen rommel maar wel "gewoon" de inzet van de goede, officiele, wel iets duurdere medicatie, mits maagzweren goed geanalyseerd zijn via een gastroscopie en er een bij de opgenomen situatie passend behandelplan ligt. Gastroscopie is het apparaat waarmee we nu ook op stal in de maag kunnen kijken, waar ze exact zitten en hoe ze eruit zien. Meer informatie over het gastroscopisch onderzoek staat op een andere pagina. De beelden van de scopie bepalen hoe we de meest effectieve medicatie op zetten, want die is afhankelijk van de plaats, de omvang enz. Een goed onderzoek en passende behandeling, is uiteindelijk vaak goedkoper dan blijven tobben.

BOUW EN FUNCTIE PAARDENMAAG

Om het bestaan van zweren bij paarden nog beter te begrijpen, is een nadere kennismaking met de paardenmaag handig.

Ten eerste: het maagdarmstelsel van een paard is totaal anders dan het onze. Paarden zijn echte herbivoren die gebouwd zijn om de hele dag over de steppes te lopen en te grazen. Bovendien is de maag een stuk kleiner dan magen van vergelijkbare diersoorten. Een maaginhoud van 10-15 liter voor een paard van 500kg, is bedoeld om meerdere malen per dag kleinere hoeveelheden eten te verwerken in plaats van eenmalig een grote hoeveelheid voer.

Ook de bouw van de maag is anders dan de onze. Bron: www.ulcergard.com (merial)

Bij het paard is de maag verdeeld in twee afzonderlijke gebieden met elk hun eigen ‘bekleding’ (epitheel). Het bovenste witte gebied is bekleed met een slijmvlieslaag (de epitheliale mucosa) en het onderste gebied is bekleed met kliercellen (de glandulaire mucosa).

Het bovenste gedeelte van de maag is ontworpen voor het mengen en bergen van de inhoud van de maag. Het is eigenlijk een verlengstuk van de slokdarm en is bekleed met ivoorkleurig verhoornd epitheel. In dit deel zijn geen klieren aanwezig en dit deel is dan ook niet betrokken bij de echte verteringsprocessen. Dit is echter wel de meest voorkomende plaats om zweren te vinden. De bekleding van dit deel van de maag is erg dun en heeft niet veel mechanismen om zich tegen het zuur, geproduceerd door het onderste deel, te beschermen.

Het onderste deel scheidt de maagsappen uit, nodig om het voer te verteren. Dit deel beschermt zichzelf echter tegelijkertijd door naast het zuur ook extra slijm en bicarbonaat te vormen die de wand tegen de zuuraanvallen beschermen. Dus hoewel deze regio gedurende de hele dag blootgesteld is aan zuur, vallen de zweren hier doorgaans mee, tenzij de beschermingsmechanismen falen.

De overgang van het ene naar het ander gebied is met de camera erg duidelijk te zien en de lijn die de scheiding afbakent wordt ‘de margo plicatus’ genoemd. Op of net boven deze lijn bevinden zich de meeste maagzweren.

WAT GEBEURT ER DAN IN DE MAAG?

Evenals bij de menselijk variant ontstaat een maagzweer in de maagwand als gevolg plaatselijke inwerking van maagzuur op slijmvlies. De bacterie (Helicobacter pylori)die bij mensen uiteindelijk wordt gezien als hoofdoorzaak speelt bij paarden voor zover bekend geen rol. Maagzweren bij het paard ontstaan wanneer om de een of andere reden de beschermende factoren in de maag onvoldoende werken tegen de voortdurende stroom aan maagzuur.

Als wild steppe paard dat de hele dag graast heeft het paard van nature een voortdurende productie van maagsappen/zuur voor de spijsvertering. Dit betekent continu, 24 uur per dag en 7 dagen in de week een productie tot 9 liter zure vloeistof per dag. Dus ook als paarden niet eten gaat dit proces door, in tegenstelling tot de mens waar de maagzuurproductie pas op gang komt rond etenstijd. Natuurlijk is een keer even niet eten of een keer stress niet altijd gelijk probleem, in dat geval zouden paarden nooit even ziek kunnen zijn of vechten met de buurman zonder zweren te krijgen. Het is met name langdurige stress en iets langere tijd te weinig ruwvoer dat grote kans geeft op toename van zweren.

Het ‘eetgedrag’ is dan ook in alle opzichten een belangrijke factor. Tijdens het eten van ruwvoer maakt het paard ruim speeksel aan, speekselmenging van voer is de eerste belangrijke stap in het verteringsproces. Speeksel is belangrijk als glijmiddel door de slokdarm, zorgt ervoor dat het voer goed mengt met de maagsappen en werkt ook als buffer tegen het maagzuur. Ter vergelijking: voor een kilo ruwvoer is 40min kauwtijd nodig, en wordt 3.5L speeksel gevormd tegenover 10min kauwtijd en 1L speeksel bij een kilo krachtvoer. Bovendien wordt ruwvoer in de maag ook langzamer verteerd dan krachtvoer waardoor ruwvoer langer in de maag aanwezig blijft wat nuttig is gezien de voortdurende zuurproductie. Wanneer een paard een langere tijd steeds niet eet (dit geldt ook in geval van ziekte of gebitsprobleem!) wordt de maag gedurende die periode steeds weer onderworpen aan zuur zonder de bufferende en neutraliserende werking van voer en speeksel.

In het algemeen worden maagzweren dan ook veelvuldiger aangetroffen bij sportpaarden met een ruwvoerarm en krachtvoerrijk dieet. Te veel suikers in het voer maken het zuurder. Veulens zijn bijzonder gevoelig omdat de zuurgraad van het maagsap relatief hoog is. Bovendien zijn zij in de eerste periode van hun leven voornamelijk van melk afhankelijk en kunnen zij niet beschikken over de bufferwerking van ruwvoer.

Ook arbeid is van belang. Met lege maag is het tijd om te eten en niet om te gaan spelen in de piste, sommige paarden zullen dit ook nadrukkelijk aangeven. Het mechanische contact (klotsen) van het zuur uit het onderste kliergedeelte tegen het bovenste verhoornde gedeelte kan een oorzaak zijn van vele kleine zweertjes boven de margo plicatus (splash lesions).

Een andere factor die kan bijdragen tot het ontwikkelen van maagzweren is regelmatig stress. Bij stress kan het zijn dat de doorbloeding van maag vermindert waardoor de wand extra gevoelig gaat worden, de maag kan gaan samenknijpen waardoor het zuur uit het onderste gedeelte boven de scheidingslijn (margo plicatus) komt en etsend kan gaan inwerken op het onbeschermde gedeelte daarboven. Een paard heeft echt niet gelijk een maagzweer als het een keer in een vreemde situatie komt. Maar het hedendaagse paard komt wel wat vaker in voor hem best vreemde situaties. Kuddes veranderen steeds, voer opeens anders enz. Het ene paard heeft daar ook langere tijd moeite mee dan het andere, steeds meer tijd nodig om te wennen. 

Stress en met een te lege maag werken is een samengestelde, krachtige factor. Sommige paarden eten niet als de trailer rijdt, maar wel als hij stilstaat. Het is heel slim paarden die op concours gaan, eerst te leren dat een trailer een veilige plek is, waar hij dus ook kan eten, zodat als u een keer wat verder of langer weg op concours bent, het paard leert nog even gewoon dat extra laagje hooi te gaan eten. Onderweg even ruwvoer eten, is een slim onderdeel bij het managen voor sportpaardengezondheid. 

Tot slot kan langdurig gebruik van geneesmiddelen, waaronder ontstekingsremmers (NSAID’s), het ontstaan van maagzweren in de hand werken. Deze medicijnen hebben namelijk als bijwerking dat de beschermende laag van het kliergedeelte wordt aangetast. Deze maagzweren zitten dan ook veelal in het onderste kliergedeelte van de maag. Het gaat dan om langdurig gebruik, elders in het lichaam heeft het paard dus ook flink last, we nemen de kans op ontwikkeling van meer maagzweren en eventuele aanpassingen in de voeding uiteraard altijd actief mee in de overweging verder te gaan met medicatie.

MAAGSCOPIE

Het vervelende bij maagzweren is dan, dat niemand de maagzweren aan de buitenkant kan zien en bijpassende klachten ook genoeg andere redenen kunnen hebben. Hoe beter je de oorzaak kent, hoe sneller en meer effectief gestuurd kan worden. Dus gaan we dan bij het paard, die een ontspannend roesje krijgt, met een slang en mini camera naar binnen om de maag te bekijken. Een paard heeft geen reflex tot overgeven, ze vinden een slang in de neus vreemd, maar echt vervelend vinden ze het niet. In een gespecialiseerde paardenartsenpraktijk waar veel koliekers enz behandeld worden, is met een slang naar binnen gaan, bovendien dagelijks werk.

Nu hangt aan deze slang dan een goede camera en zijn er hele goede cursussen gevolgd om te leren beelden te interpreteren. Die slang en camera passen prima in de auto, de scopie werd zo mobiel. Zo gingen we weer een stuk verder op het gebied van praktische geneeskunde voor het moderne paard. Bij onderzoeken is de uitslag nooit zeker, soms zijn er geen bijzondere zweren of zijn het er bijvoorbeeld juist veel meer of veel groter dan verwacht enz. Of zitten ze net ergens anders dan verwacht. Allemaal belangrijke informatie voor het op zetten van de meest gerichte aanpak.

GERICHTE BESTRIJDING VAN MAAGZWEREN

Voor de meest effectieve behandeling is goede analyse via een scopie van de zweren belangrijk, want het behandelplan voor alle zweren niet precies hetzelfde omdat deze afhankelijk is van de locatie en de omvang van de zweren.

Momenteel is er slechts 1 werkzame stof “omeprazole” (onder meerdere merken uitgebracht) goedgekeurd en wereldwijd ingezet tegen maagzweren bij paarden. In de normale wedstrijdsport is deze stof niet verboden. Echter in de draf en rensport is starten bij gebruik van dit middel, niet toegestaan. Dat is jammer want het is ook een preventief middel. Met omeprazole en medicijnnamen wordt helaas wel eens gerommeld, terwijl de samenstelling hier echt goed moet kloppen. Daarom gebruiken we een goed gecontroleerd product.

Ook de meeste ziektekostenverzekeraars houden vast aan de lijn, alleen de beste medicatie te vergoeden. Men vergoedt dan dus zeker niet de goedkoopste weg, maar wel de meest effectieve, omdat deze daarom uiteindelijk vaak toch niet duurder is. 


 

ALTIJD SAMEN MET ALGEHELE PREVENTIE

Bij het voorkomen van maagzweren en het bestrijden ervan, is (stal en voer)management belangrijk. Tegelijkertijd geldt dat maagzweren soms toch kunnen ontstaan, vanwege de vele factoren die invloed hebben op de zuurgraad enz. Het is dus geen algeheel brevet van onvermogen tov het management, als je paard ze krijgt.

De beste preventie tegen het mogelijke verdere negatieve effecten, is bij signalen het paard te laten onderzoeken, in plaats van het hoofd in het zand te duwen of te lang te gaan lopen aanmodderen met "aannames".. Op het moment dat de maagproblemen toch onstaan zijn, moeten we het probleem niet groter maken, dan het hoeft te zijn.

Inzake het stal en voermanagement, zien we over het algemeen dat op veel stallen waar we komen er steeds beter gevoerd wordt. Toch geven sommige eigenaren hun paard nog relatief (goedbedoeld) te veel krachtvoer en te weinig ruwvoer, de angst dat het paard zonder veel kilo's brok tekort komt, is overal diep verankerd. Indien een paard over voldoende ruwvoer kan beschikken is het zelden nodig een zeer groot paard meer dan 3-4kg krachtvoer te geven, ook niet als het hoog in de sport loopt. Een kleiner paard dus veel minder.

Het voldoende voeren van ruwvoer is absoluut noodzakelijk om maagzweren te voorkomen omdat hierbij optimaal gebruik kan worden gemaakt van de speekselproductie. Bij voorkeur zien we graag dat paarden minimaal 3 keer, verdeeld over de dag, ruwvoer gevoerd krijgen. Zeker voor paarden op vlas of houtvezel is het van belang dat er op tijd weer wat te knabbelen is.

Ook weidegang zorgt voor een continue opname van ruwvoer en is de meest natuurlijke preventieve maatregel ter voorkoming van zweren. Maar dan moet er wel gras op de wei staan. Een dag wat minder, is geen probleem, daar is het lichaam op berekend, maar voortdurend langere tijd te veel zuur is wel een probleem.

In het algemeen geldt dat een paard bij het overslaan van een voerbeurt of twee dagen vasten bij koliek enz, niet direct maagzweren ontstaan. Langdurig te weinig of verkeerde samenstelling van het voer, lijkt een veel grotere boosdoener. 

Staat er wel gras op de wei en voert u dus niet bij, wees dan vooral in de overgang van weide naar stal alert, van gewoon zijn de hele dag door te eten opeens volledig overgaan naar het stalritme, is een hele overgang. Voer in porties.

Mocht een paard terugkerende stress hebben tijdens een bepaalde gebeurtenis, zoals bijvoorbeeld een wedstrijd of bij opname in een nieuwe kudde enz, zorg dan dat hij wel een laagje hooi in zijn buikt heeft. U zou kunnen overwegen het paard voor die gebeurtenis Equitop Pronutrin kunnen geven. Dit product legt een extra beschermend slijmlaagje in de maag zodat het zuur de maagwand niet kan irriteren. De werking daarvan is aangetoond. Ook kunt u om Omeprazole vragen.

Een recente studie toont ook aan dat een hoog zetmeel- en suikergehalte in het krachtvoer sneller kan leiden tot maagzweren, terwijl vet eerder een beschermende functie lijkt te hebben. Bij paarden die snel veel stress hebben, zou men daar rekening mee kunnen houden. Sommige partijen hooi bevatten veel suikers, dat kun je met het blote oog niet altijd zien. Een test kost ongeveer 20 euro.

Soms is het handig vet aan het voer toe te voegen in de vorm van maisolie. Luzerne zou de zuurtegraad in de maag wat neutraliseren en kan daarom bij gevoelige paarden ook een interessant supplement zijn. Kortom: zo kunnen soms ook heel eenvoudige aanpassingen, de meer gevoelige paarden helpen.

Wat ook heel belangrijk is, is dat u een paard echt niet zwaar laat sporten, vlak voor etenstijd. Zo is het geen gek idee een paard dat al enige tijd een lege maag heeft, alvast een half plakje ruwvoer te geven, vlak voor of tijdens het opzadelen. In de trailer richting wedstrijd wat hooi hangen is dus niet alleen voor het lekkere, maar ook nuttig. Waarom dit zo is, is de eerder uitgelegde rand, de margo plicatus, wordt heel mooi uitgelegd in dit filmpje van Cavalor, dat wij van hun mogen gebruiken.

VERDERE VRAGEN

Heeft u meer individuele vragen over de gezondheid en voeren van het paard, bel dan gerust even tijdens het spreekuur.

EEN MAAGSCOPIE

Een scopie kan bij het paard op stal plaatsvinden. Het werken met de slang naar binnen is voor ons al helemaal niet bijzonder, want we behandelen ongeveer 700 koliekers keer per jaar.... Om een scopie te maken moet het paard wel eerst een dag vasten, anders zien we alleen maar voer op de camera en geen maagwand.

 

GROOT, KLEIN OF HEEL VEEL

Maagzweren kunnen groot en klein zijn, een paar of heel veel. Om een indruk te geven pakten we even vier foto's (bron: ulcergard.com) erbij, waaop bijvoorbeeld de margo plicatus mooi herkenbaar is.