Hoefbevangenheid

Kennisbank artikel

Bij hoefbevangenheid is er schade in de lamellen van de hoef

Wat is hoefbevangenheid?

Paardachtigen kunnen hoefbevangen worden. Hoefbevangenheid (ook wel laminitus genoemd) is een schade in de lamellen van de hoeven. Daarom kan het hoefbeen gaan kantelen. Dat is een zeer pijnlijke ontwikkeling en uiteraard ook risicovol. Daarom wil je, waar mogelijk, bevangenheid voorkomen.

Hoefbevangenheid vormt een risico voor alle paardachtigen, van shetlander tot goedgekeurde dressuurhengst tot ezeltje.

Kun je hoefbevangenheid altijd voorkomen?

Helaas is hoefbevangenheid niet altijd te voorkomen. Maar gelukkig is het zeker wel mogelijk, het aantal hoefbevangen paarden en pony’s, heel fors terug te dringen. Hier zetten we al vast wat eerste informatie over dit onderwerp op een rijtje.

Hoefbevangenheid alleen bij koudbloeden?

Feit is dat koudbloedige rassen en pony’s gemiddeld veel gevoeliger zijn voor hoefbevangenheid, dan warmbloedige paarden. Waarom dit zo is, weet men nog niet exact.

Helaas wordt daarom wel vaak gedacht dat hoefbevangenheid louter een ponyziekte is. Maar ook bij warmbloedpaarden, kan hoefbevangheid voor komen en een groot probleem worden. Een aantal dingen zijn sterk risicoverhogend. De belangrijkste is overgewicht en voorjaarsgras. Niet alleen bij pony’s vormt overgewicht verhoogd risico. Ook een bekende dressuurdekhengst, die we eerst enkele jaren lang bizar vet door shows en wedstrijden zagen gaan (vet en spieren is natuurlijk niet hetzelfde..) verloor men uiteindelijk plotseling, spontane heftige bevangenheid. Hoe moeilijk of makkelijk het soms ook kan zijn, management van gewicht is voor ieder type paard een echt belangrijke stap, richting een inwendig sterker en meer bestendig lijf.

Wat zijn de eerste signalen van hoefbevangenheid?

Er zijn meerdere signalen, die niet allemaal samen aanwezig hoeven te zijn.

Het paard lijkt minder te willen lopen of kan ook iets stijver, voorzichtiger gaan lopen.
Soms voelen de hoeven opeens warm aan
Je kunt misschien in de kootholte een kloppend bloedvat voelen
De kroonrand kan drukgevoeliger zijn
Het paard wordt soms opeens lastiger met het geven van een voetje of het wil niet opzij, omdat het liever niet op de andere voet wil staan
Veranderingen in de hoef (de reden leggen we verderop in de tekst verder uit)
Soms gaat het paard “vreemd” staan. Het probeert zo de ergste pijn te ontwijken.

Welke stand kan zware pijn bij hoefbevangenheid soms uiteindelijk gaan geven?

Het paard kan bij zwaardere pijn, uiteindelijk soms ook een zeer typische houding gaan aannemen om te proberen de pijnlijke hoeven te ontlasten. In dit geval worden de voorbenen naar voren gestrekt en het gewicht verplaatst. In de meer heftige gevallen, zal het soms niet meer op willen staan.

Soms komt hoefbevangenheid in 1x heftig, maar vaak bouwt het in tijd verder op. Wacht dan niet met bellen van de dierenarts, tot de allerlaatste fase.

Kan hoefbevangenheid in alle benen voorkomen?

Hoefbevangenheid komt met name voor aan de voorste hoeven.

Maar het kan zeker ook voor komen, dat alle vier de benen zijn aangedaan. Hoefbevangenheid uitsluitend aan de achterbenen, komt slechts zelden voor. Dan gaat het paard dus nog verder naar achteren staan. Wat ook voor komt, is dat een achterbeen een andere kwaal heeft en het andere achterbeen bevangen wordt.

Waarom is er bij hoefbevangenheid enige spoed?

Een vermoeden op acute hoefbevangenheid, wil je niet te lang bij wachten. Je belt al als je de eerste signalen ziet, dat kan uiteraard gewoon op het spoednummer. Meestal begint het al met echt stijver en voorzichtiger lopen, “op eieren”. Bel dan, want hoefbevangenheid als doorbloedingsprobleem in de hoef, kunnen we beter zo snel mogelijk naar gaan handelen. Alhoewel de mogelijkheden om deze reactieketen te doorbreken niet altijd gelijk zijn, -de exacte redenen hiervoor zijn nog onbeantwoorde wetenschappelijke vraagstukken-, nemen in het algemeen de kansen op volledig herstel zeer sterk toe, als behandeling in een zo vroeg mogelijk stadium opgestart wordt.

Wat gebeurt er precies bij hoefbevangenheid in de hoef?

Er is een ontregeling in de doorbloeding van de ondervoet.

Deze ontregeling ontstaat door abnormaal hoge concentraties giftige stoffen (endotoxinen) en ontstekingsmediatoren in het bloed.

De oorzaak ligt dus zeker niet altijd in de hoef zelf, maar het heeft daar wel zijn effect.

Om de gevolgen in beeld te brengen, volgt hier een eenvoudige situatiebeschrijving van hetgeen gebeurt in de binnenkant van de hoef. We laten onnodige details achterwege, het doel van deze pagina is heldere uitleg te geven over de hoofdlijnen en bij te dragen aan voldoende beeldvorming bij de verzorger(s) van het paard.

Anatomie bij hoefbevangenheid

In de hoef bevindt zich het hoefbeen, het onderste botje in een paardenbeen.

Over dat hoefbeen zit de hoeflederhuid met lamellen. Deze lamellen grijpen in de lamellen die aan de binnenkant van de hoef zitten, vergelijkbaar met klittenband.

De lamellenverbinding is het sterkst in het toongedeelte, dat is het gedeelte aan de voorkant van de hoef.

Aan de binnenkant van de hoef is deze verbinding te zien als een witte lijn, net binnen de draagrand.

Tevens is er een strekpees en een buigpees. Het lijkt op een anatomieplaatje dat deze pezen de stand van het hoefbeen volledig bepalen, maar zou men een pees doorsnijden dan blijft het hoefbeen via de lamellenverbinding gewoon op zijn plaats zitten. Men zegt ook wel: het paard staat niet in de hoef maar hangt via lamellen aan de wand!

De voorzijde van het hoefbeen verloopt bij een gezond paard parallel aan de voorzijde van de hoornwand. Door de ontregelde bloedtoevoer gaat deze verbinding met de hoef dus ontsteken. De kern van bevangenheid komt via zwelling waardoor de wandlederhuidplaatjes en hoornwandplaatjes elkaar gaan loslaten.

Deze zwelling is zeer pijnlijk, de druk kan immers nergens weg.

De hogere trekkracht van de buigpees

Het loslaten tussen de lamellen is een onherstelbare beschadiging. De herstelgroei is gemiddeld (!) ongeveer een milimeter per week. Dat is dus tergend langzaam.

Echter, via het gewicht van het paard kan het hoefbeen ook gaan zinken. De trekkracht van de buigpees wordt nu als het ware relatief iets groter dan de trekkracht van de strekpees en zo krijgt het hoefbeen de neiging te gaan kantelen. Het paard krijgt meer druk op de zool en dat doet zeer, het zal kort en snel gewicht willen verplaatsen. In een zeer vervelend geval kan zelfs een zoolbreuk optreden.

Hoeveel kanteling van het hoefbeen?

De snelheid waarmee kanteling verloopt kan sterk varieren.

De mate van kanteling van het hoefbeen, is een maat voor de ernst van de hoefbevangenheid. Maar de dikte van de zool is natuurlijk ook relevant als er veel druk op komt.

Via een röntgenfoto zien we veel duidelijker, in welke mate het hoefbeen is verzakt of gekanteld en hoe dik de zool is. Dat vormt natuurlijk concrete informatie, over de voortgang.

Wat zijn divergerende ringen ?

Na enige groei van de hoef wordt bij het hoeven krabben een bredere witte lijn zichtbaar, al dan niet met bloedingen er in. Ook het hebben van een losse wand kan een aanwijzing zijn dat een paard bevangen is.

Als gevolg van kanteling en verstoorde hoefaangroei KAN ook de voorzijde van de hoef holler worden en ringvorming waarneembaar zijn.

Kan, het hoeft niet.

Ringen kunnen overigens ook ontstaan bij groeiveranderingen (bijv verandering in voeding). In dit geval zijn de ringen overal even breed. Bij hoefbevangenheid worden de ringen richting verzenen toe duidelijk breder, omdat in de verzenen snellere groei gaat plaatsvinden dan in de teen. Men noemt dit divergerende ringen.

Hoefbevangheid van acuut naar chronisch?

Hoefbevangenheid kan acuut optreden (met heftige verschijnselen) of al chronisch aanwezig zijn. Door acute hoefbevangenheid snel te behandelen willen we zoveel mogelijk beschadiging voorkomen en de kansen dat chronische aanwezigheid volgt, zoveel mogelijk terug gaan dringen.

Overigens kan hoefbevangenheid zich soms ook meer sluipend ontwikkelen, bij constatering is er dan al een chronische vorm. Ook in dit proces kunnen weer acute verergeringen optreden.

Verzorging hoefbevangen in de acute fase

Na het stellen van de diagnose, kunnen we medicijnen voorschrijven om de doorbloeding in de hoef te bevorderen, de ontsteking te remmen en de pijn te stillen. Probeer zo goed mogelijk alle verzorgingstips uit te voeren. Laat je door niets of niemand verkeerd beïnvloeden. Wij lezen op internet en facebook heeeeeel veel onzin, hou er rekening mee dat bronnen soms een te beperkte, eenzijdige belichting geven.

De hoefsmid of hoefverzorger krijgt ook een belangrijke taak. Het verkrijgen en behouden van een goede stand via zeer regelmatig onderhoud, was al belangrijk. Het wordt nu extra belangrijk. Afhankelijk van de situatie kan soms voldoende resultaat bereikt worden met bekappen. Is het al heel ver, dan zien we soms liever beslag.

Omdat er veel informatie op je af komt, krijg je van ons nog een overzicht van alle handelingen in de mail (patientenverslag). Bij vragen bel je ons gewoon weer op, want het is heel belangrijk dat bij de verdere verzorging alles heel duidelijk is.

Ken je de grootste oorzaken van hoefbevangenheid?

Hoefbevangenheid openbaart zich dus in de hoef, maar de oorzaak is meestal een chemische ontregeling. In de praktijk zien we dat de volgende risicofactoren voor hoefbevangenheid, het grootst zijn.

PPID en EMS
De nageboorte bij een merrie kan hoefbevangenheid aanjagen
Aanwezigheid van een fors overgewicht
Bepaalde medicatie
Er is opeens te veel suiker in hooi of gras.

Bijzonder sterke relatie tussen hoefbevangenheid en PPID

Het is expliciet wetenschappelijk aangetoond, dat in meer dan 50% van de paarden die daar voor fit waren, bij het krijgen van een geheel spontane eerste hoefbevangenheid, de ontwikkeling van PPID de directe oorzaak is.

Naast problemen zoals EMS (overgewicht) is PPID (een verstoring in de hormoonbalans) een zeer grote aanjager van problemen met hoefbevangenheid. Stofwisseling is daarmee ook gelijk verreweg de belangrijkste oorzaak van bevangenheid. We zullen via de anatomie hierna straks uitleggen waarom de stand van de voeten goed onderhouden (exacte gebruik van pezen) ook heel belangrijk is, om geen extra zwakheden in het hoefsysteem te laten ontstaan.

PPID is een echte leeftijdsziekte, die we niet kunnen oplossen maar gelukkig wel kunnen behandelen. Zo krijgen veel paarden alsnog een oplossing geboden, tegen het chronisch terugkomen van bevangenheid.

Door PPID wel te kunnen behandelen, hebben we een gedeelte van de ontstaansfactoren van hoefbevangenheid, nu al wel veel beter onder controle dan een jaren geleden. Insulineresistentie is ook vaak onderdeel van het probleem, ook hier kunnen we het paard op testen.

Gerelateerde Pagina

PPID

PPID is helaas een forse aanjager van het ontstaan van hoefbevangenheid.

Is de nageboorte bij de merrie er volledig af?

Komt de volledige (!) nageboorte er na de bevalling niet binnen twee uur af, dan bel je altijd op het spoednummer. Want het niet op tijd volledig afkomen van de nageboorte, gaat forse verhoging geven op het risico van bevangenheid voor de merrie. Een hoefbevangen merrie met veulen aan de voet is verre van ideaal. Op dit punt wil je dus geen onnodig risico nemen.

Relatie met bepaalde medicatie

Het is bekend dat bevangenheid helaas ook door bepaalde medicatie in gang gezet kan worden.

Onze paardenartsen letten daar scherp op en bepaalde medische behandelingen zullen we dus ook niet, of niet zonder goed overleg, altijd aan willen gaan.

Hoefbevangen en overgewicht?

Veel mensen vinden paarden met overgewicht koddig. Of denken dat het paard dan sterker is.

Het is garantie op hogere aanwezigheid van ongezonde processen in de darm.

Voor paarden is overgewicht helaas gemiddeld riskanter, dan voor mensen. Dat komt omdat te vette paarden echt veel sneller bevangen zijn dan slankere paarden. Zeker onder de koudbloeden, zien we dat deze soms heel snel te veel vet ontwikkelen. Dat maakt dat hoefbevangenheid zich spontaan eerder voor kan doen en bij combinatie met andere kansen nog eerder.

In veel duursporten zien we nauwelijks dikke paarden. Dat komt natuurlijk ook omdat een heel dik paard al snel conditie mist. Wel zien we in de dressuursport en WE en Western helaas soms ook iets vaker paarden, die echt veel te vet zijn. Hele dikke billen kan bij de leek de indruk zetten, dat er een heel sterk paard met veel spiermassa loopt. Maar we moeten goed willen onthouden dat een echt flink vet paard bij wijze van spreken continue een extra ruiter mee draagt.

De beste remedie tegen overgewicht, is altijd een betere balans in de totale voeding en meer afwisseling in typen beweging. In goed gezonde tijden, werk je graag aan goede conditie. Zodat het lichaam in aanvang meer in extra goede conditie is, als het een keer even onverhoopt tegen gaat zitten.

Een paard als gewichtdrager?

Heel veel mensen staan er niet bij stil maar bij veel overgewicht, is een paard helemaal niet sterker of gezonder. Sommige paarden dragen via overgewicht continue meer (!) dan het gewicht van een ruiter met zich mee.

Sta je onze regio, bel ons dan als je gewicht uit de hand ziet lopen. Dan gaan we hier samen een goed plan voor maken.

Onderschat nooit hoe fors overgewicht soms opeens, als een heel pijnlijk onderwerp op gezondheid van paarden in kan gaan werken.

Gerelateerde Pagina

Gewicht monitoren?

Het monitoren van gewicht en net iets eerder gaan ingrijpen is dus een belangrijk middel tegen kwalen, waaronder hoefbevangenheid.

Fructaan in gras!

Vroeger dachten veel mensen dat hoefbevangenheid voornamelijk een eiwitvergiftiging was. Dat bracht met zich mee, dan men dacht dat als de paarden op kort gras staan, dit een goede maatregel was.

Terwijl op kort gras staan, juist heel snel een hoger risico op problemen kan geven! Wat je wilt weten over fructaan!

Fructaan in gras en hooi als onstabiele factor

Via onderzoek is zeer duidelijk geworden dat niet de eiwitten, maar de makkelijk verteerbare suikers en dan vooral de component fructaan de boosdoeners vormen.

Geeft men een paard drie dagen achter elkaar een zeer hoge dosering fructaan dan wordt dit paard met grote zekerheid bevangen. Bij te veel snel verteerbare suikers is er een verkeerde selectie op de bacterieflorie in de blindedarm. De zuurvormende bacterievormen groeien het snelst en zorgen voor een zuurder milieu. Hierdoor kan de darmwand ziek worden en vervolgens toxines doorlaten via het bloed.

Melasse en granen kan veel suiker en zetmeel bevatten, dus daar let men nu beter op. Maar wat men vaak vergeet, is dat verreweg de meeste suikers in hooi en gras zit. Onbeperkt te suikerrijk hooi eten, vindt menig paard heerlijk, maar een gevoelig paard kan hier uiteindelijk niet tegen op. Helaas zit op de hooibaal niet altijd een mooi label over de inhoudelijke stoffen. Dat kun je tegenwoordig laten testen, maar heb je veel verschillende partijtjes, is dat omslachtige. Als je paard de nieuwe partij opeens veel lekkerder gaat vinden en opeens extra stevig gaat bewaken, dan is dit zeker iets om even uit te zoeken via een hooitestje.

Het is zeker bij gevoelige paarden zaak de snel verteerbare suikers zo veel mogelijk in de voeding terug te dringen. Is het paard heel erg gevoelig, dan helpt het hooi langere tijd (6 uur!) laten weken altijd bij terugdringing van fructaangehalte. Dat is wel wat omslachtig. In die tijd week je echter ook de voedingsstoffen er uit, dus is zeker ook een heel goed supplement nodig. In plaats van hooi weken is het handiger, meer specifiek hooi te kopen (met minder suiker) voor de paarden die gevoelig zijn voor bevangenheid.

Bij intensieve weidegang wordt de controle op inname van suikers veel lastiger. Fructaan zit in gras, vraag is dus wanneer fructaangehaltes hoger worden. Gezond gras, dat regelmaat kent in de groei, scoort lager in fructaan dan gestresst gras. Juist kort gras, gras op slecht bemeste grond of raaigras bevat meer fructaan en minder ruwe celstof. Koude, droogte, overbegrazing, kort maaien en gebrek aan voeding en water zijn allemaal vormen van stress die de fructaanconcentratie in het gras doen toenemen. Goed verzorgd paardengras heeft dus in het algemeen een veel lager fructaangehalte.

Er zijn meerdere factoren die het gehaalte fructaan bepalen. Het fructaangehalte wordt vervolgens tevens beïnvloed door temperatuursverschillen en zonlicht, waardoor een land met gras dat laag in fructaan staat toch hoge waardes kan krijgen. Dit heeft ook gevolgen voor het hooi. Sommige jaren zijn er dus meer minder gunstige partijen hooi.

Is er hoge gevoeligheid voor bevangenheid of twijfel over de kwaliteit van het hooi, dan geeft een test van het hooi op voedingswaarden veel meer zekerheid. Een ruwvoeranalyse is eenvoudig en goedkoop en doe je bijvoorbeeld bij de PAVO.

Wanneer is grazen bij hoefbevangenheid (on)gunstig?

Er zijn duidelijk tijden met hogere fructaangehaltes in het gras en dat verhoogt het risico op hoefbevangenheid.

De algehele richtlijnen zijn:

Koude is stress in het gras. Als de temperatuur ’s nachts rond of onder het vriespunt is (geweest) blijft het risico de hele dag hoger.
Op een zonnige dag waarbij de temperatuur onder de 15°C blijft is het risico tevens hoger.
Bij warmer zonnig weer is de beste graastijd ‘s nachts en ‘s ochtends.
Bij warmer bewolkt weer is de beste graastijd ‘s middags en ‘s avonds.
Er bestaat een fructaan index. We vinden het een leuk bedacht hulpmiddel maar onthou wel dat deze alleen een zeer globale benadering op basis van het weer geeft, terwijl er dus veel meer factoren in de grasmat kunnen spelen.

Het grasmaskertje is zielig ?

Gaat het paard af en toe nog wat op gras, dan kies je natuurlijk gunstige graastijden en wil je weten dat er ook grasmaskers bestaan, zodat je de daadwerkelijke opname van gras ver terug kan dringen. Het is soms even zoeken en zeker even wennen, maar kan heel goed werken om de opname te verminderen. Zo blijven zelfs koudbloeden, die gefokt zijn om in schaarste te kunnen leven, vel sneller super mooi fit. Het paard is veel beter in conditie en er komt minder fructaan binnen. Is dat zielig? Deze shetlander wende er heel goed aan en…. kreeg nooit pijn in zijn voeten maar af en toe zeker wel iets lekkers.

Het allerlekkerst komt heel vaak als laatste, dat is heel lang echt fit en gezond mogen zijn.

Maximaliseren controle op fructaan

Bij chronisch bevangen paarden of paarden in hoog-risicogroepen (PPID-waarden, EMS) kunt u de wei echter beter gaan vervangen door een paddock met zand en getest hooi dat weinig fructaan bevat, want dit geeft in praktijk uiteindelijk gewoon de hoogste mate van controle. Dan zijn ze ook lekker buiten.

Let dan op dat u dan het hooi niet in het zand legt, maar in een bak/hooizak. Gebruik een slowfeeder in een bak, zodat hooi echt niet in het zand kan komen en zandkoliek de pret gaat bederven.

Misschien vormt een verandering in de manier van “houden” even wat gedoe. Maar een blij en gezond paard is veel leuker om te zien leven, dan een paard met veel pijn in de voeten. Dus het is voor iedereen, de extra moeite waard!

Hoefverzorging, hobby of vakgebied?

NO FEET, NO HORSE.

Dat is een eeuwenoude uitspraak. Maar moeten we verder nuanceren. Want met pijn in de voeten, is het paard er nog wel gewoon. Het paard is “alleen” relatief beduidend minder gelukkig. Niet alle mensen die nooit pijn hadden begrijpen dat goed, maar feit is dat een leven zonder langere perioden met pijn, vele malen prettiger is. Daarom is hoefverzorging bij paarden belangrijk gebied.

Vroeger was hoefverzorging een ambacht en was het normaal dat een vak leren het beste gaat door mee te lopen met iemand die het vak al heel goed kent. Tegenwoordig denkt men soms, dat ingrijpen in de stand van een paard, geen echt serieus vak meer hoeft te zijn. Dat het volgen van een driedaagse cursus voldoende is om andermans paarden te gaan beoordelen EN ZELFS ingrijpend te behandelen.

Met de beste bedoelingen, is men nog niet automatisch de beste hoefverzorger.

Idealiter zou hoefverzorger nu een nog veel beter beschermd beroep zijn.

Dat gaat nu ongetwijfeld komen. Want dit geeft soms momenten die werkelijk tenenkrommend pijnlijk voor een staand en lopend paard zijn. Veel te veel van de zool af, Friezen met keikleine voetjes enz.

Ons advies kan niet anders zijn, te benadrukken dat het wijs is, iets grotere veranderingen in een hoef liever echt alleen door te laten voeren, door mensen die begrijpen dat dit meer is, dan hobbymatig bij vijlen. Laat u niet misleiden door theorietjes, werk met mensen die echt voldoende ervaring in de praktijk hebben opgebouwd, bij voorbaat onder begeleiding. Die weten vaak toch al veel beter, wat wel en niet goed kan.

Sterk chronisch verloop hoefbevangenheid

We zien helaas niet alle, maar wel veel bevangen paarden, via de nodige maatregelen, gelukkig alsnog heel fijn oud worden. Heel vaak kunnen we dan toch oorzaken op tijd voldoende weg nemen en afzwakken. Dan blijft een acute vorm van bevangenheid daarna goed onder controle.

Toch is er, ondanks het feit dat er dan vaak hele goede hoefverzorgers bij zijn, helaas ook een meer chronische vorm van hoefbevangenheid. Iedere mogelijke negatieve ontwikkeling boven op de reeds aanwezige schade, maakt de aanwezigheid dan steeds iets erger. Een paardspecifieke aandoening zoals bevangenheid kan zo niet alleen heftige, maar ook zeer langdurige pijn gaan veroorzaken. We helpen je graag zo veel mogelijk hoefbevangenheid terug te dringen, maar ook te bewaken dat het paard voldoende kwaliteit in het leven blijft ervaren.

Gerelateerde Pagina's

Mobiele röntgen

Wil je beeldvorming van de kanteling, dan kan dat gewoon op stal.

Werkregio

Onze werkregio is beperkt. Wil je weten of je stal in onze werkregio valt ?

Stuur deze uitleg door

Contact ?

Bij spoed: niet mailen of appen maar liever persoonlijk contact.

Indien geen spoed: