Soorten koliek
Kennisbank artikel
Toelichting koliek
Koliek behandelen
Bij koliek heeft het paard pijn in de darmen.
Houden signalen iets langer aan, dan is het beter dat we het paard gaan onderzoeken en behandelen.
Dat helpt het paard maar reden is ook dat het bij bepaalde soorten koliek, een verlaging van risico op complicaties geeft.
Hieronder leggen we nog wat verder uit, wat koliek is.
De symptomen van koliek
Signalen kunnen mild zijn maar ook heftig worden.
De meest voorkomende signalen bij droes:
- Het paard heeft minder aandacht voor de buitenwereld, sluit zich wat af
- Schrapen met de voorbenen
- “Flemen”, het hoofd omhoog en de bovenlip op trekken
- Bezorgde indruk
- Naar de buik kijken
- Verminderde eetlust
- Het paard kan gaan liggen, op momenten dat hij of zij normaal niet ligt.
- Het paard kan gaan rollen, want het paard wil druk op de darmen zetten
Paarden reageren altijd, maar zeker niet altijd hetzelfde.
Belangrijk te weten is dat Friezen en koudbloeden soms veel stiller reageren.
Wat doen bij signalen ?
Het paard kan ook gewoon wat last hebben van gas. Dan kan het werken, het paard eerst even wat te gaan laten bewegen. Laat het paard even kleine stukjes laten joggen, zo dat de darmen ook echt meer gaan bewegen. Doe dit tien minuutjes, paar keer stap/aandraven. Dan kijk je of daarna alles weer normaal is.
Is alles weer normaal, kijk dan over een half uurtje voor de zekerheid nog een keer. Gaat het niet over, dan bel je de spoedlijn.
Tref je je paard gelijk aan met heftigere koliek dan bel je natuurlijk liever gelijk de spoedlijn.
Bepalen wat passende hulp is
Koliek zal meestal met een sisser af lopen. Maar koliek kan helaas ook zeer nare wendingen nemen.
Door het paard op te voelen, komen we meer te weten over het type koliek en wat we bij deze koliek het beste kunnen doen. Er zijn namelijk verschillende soorten koliek en we kunnen ook op verschillende manieren gaan helpen. Denk aan ontspanners, pijnstillers in het bloedvat, parafine in het paard doen of vloeistof tegen uitdroging via de maag, of de maag gaan leeg zuigen (bij ernstige verstoppingen) enz. Als we gelijk voelen dat het een nare vorm is en de eigenaar zou eventueel tot liggende operatie over willen gaan, dan sturen we het paard door, meestal gelijk naar de universiteit. Maar gelukkig is dat meestal niet nodig, want operatie is natuurlijk best heftig en kostbaar.
Anatomie darmen
Paarden zijn in relatie tot andere diersoorten erg gevoelig voor darmproblemen.
Dit komt omdat de totale lengte van het maag-darm kanaal een relatief erg lange weg is, met enige haakse bochten. Bij een volwassen paard moet voedsel zo een reis van bijna 40 meter gaan maken.
Darmproblemen bij het paard
Alle onderdelen in het darmkanaal kunnen bij paarden zeurderige of acute klachten geven, die soms op elkaar gaan lijken. Bij problemen in de slokdarm of maag en dunne darm zijn de verschijnselen toch net iets anders.
De slokdarm
Na het kauwen komt het voer via de slokdarm eerst in de maag.
Soms ontstaat hier, door diverse redenen zoals bijvoorbeeld te snel willen eten, een slokdarmverstopping. Dat geeft een iets ander beeld dan koliek. Het paard kan dan ook paniekerig raken, maar strekt dan de hals meer en er kan uiteindelijk hier ook slijm en voedseldeeltjes uit de neus gaan komen. Meer informatie slokdarmverdarmverstopping.
Maag en dunne darm
De maag van een paard is dan relatief klein (8-15 liter).
De uitgang van de maag is aangesloten op de dunne darm. Deze is meer dan 20 meter lang en komt uit in de dikke darm.
Op de overgang van dunne naar dikke darm zit een relatief grote, blind eindigende uitpuiling; de blinde darm. Deze kan bij het paard een inhoud hebben tot meer dan 30 liter en ligt aan de rechterkant in de buik. De dikke darm neemt vervolgens het grootste deel van de linker buikhelft in beslag. In de darmen wordt het voedsel afgebroken om nuttige stoffen vrij te laten komen. De rest van het voedsel wordt langzaam naar achter geduwd door ritmische golfbewegingen (contracties) van de darm. Na het passeren van de dikke darm komt het onverteerde deel van het voer als mest via het rectum weer naar buiten.
Paarden met maagklachten kunnen ook koliekachtige verschijnselen geven.
De dikke darm
De dikke darm kan sneller milde maar ook zeer heftige koliekproblemen geven, omdat deze op een paar plaatsen heel nauw en haaks omslaat. Doordat de dikke darm bijna volledig los in de buik ligt veroorzaakt eventuele gasproductie soms veranderingen in de ligging van de darm.
Aandachtspunt koliek
Koliek is vaak onschuldig, maar dat neemt niet weg, dat het toch een veel voorkomende vroegtijdige doodsoorzaak van paarden is.
Daarom willen we waar mogelijk graag helpen koliek te voorkomen of in beheersbare banen te leiden.
Soorten koliek
Er zijn dus soorten darmkoliek. Daar gaan we wat meer over uitleggen, want dan wordt ook iets duidelijker, waarom we bij koliek doen, wat we moeten doen. Tevens geeft deze pagina al een eerste beeld, waarom voeding, zand, gebit, een buikfoto, een buikecho, een maagscopie allemaal gerelateerde onderwerpen kunnen zijn, om terugkerende kolieken tegen te gaan.
Krampkoliek
Krampkoliek is één van de meest voorkomende oorzaken van koliek. De naam spreekt voor zich, de pijn ontstaat doordat delen van de darmen verkrampen.
Belangrijke oorzaken hiervan zijn dat het paard ‘iets verkeerds’ heeft gegeten waardoor de vertering verstoord is en er stoffen gevormd worden die de darm doen verkrampen.
Het is één van de minst ernstige vormen van koliek. Soms is de mest wat waterig maar de darmwerking zal zelden helemaal stil vallen. Krampkoliekjes gaan ook vaak na een kwartiertje rustig stappen weer over.
Blijft de koliek na het stappen toch aanhouden, dan is het beter om contact op te nemen. Want we kunnen dan iets geven tegen de kramp en helaas zullen we dan soms ook concluderen, dat het geen krampkoliek is.
Gaskoliek
Bij plotselinge veranderingen in de voersamenstelling kan de fermentatie (vertering door darmbacterien) verstoord worden. Als de darmflora niet langzaam kan wennen aan een andere voersamenstelling, wordt enorm veel gas geproduceerd.
Een voor iedereen bekend voorbeeld is de te snelle overgang van hooi naar vers gras in het voorjaar. Naast een abrupte verandering van voer kan ook een verminderde beweeglijkheid van de darmen zorgen voor gasontwikkeling, bijvoorbeeld omdat het paard minder beweging krijgt. Ook wormen kunnen de beweging van de darmwand beinvloeden.
De ernst van gaskoliek verschilt afhankelijk van de hoeveelheid gas en de plaats van de gasophoping. Via pijnstillers willen we de spanning iets wegnemen. Meestal gaat het om een milde koliek die goed te behandelen is, als deze niet gecompliceerd wordt door liggingsveranderingen.
Verstoppingskoliek
Ergens in de darmen (vaak in de dikke darm) zit een blokkade waardoor de mest niet kan passeren. Een voorbeeld hiervan is een paard dat te veel stro gegeten heeft. De mest is dan erg droog en er zitten veel vezels in. Meestal is dit een milde koliek.
Alle mest blijft voor de blokkade steken waardoor de darm vol raakt en onder spanning komt te staan. Dit doet pijn. Omdat de darm zal proberen met ritmische contracties de inhoud naar achter te werken ontstaat een enorme ophoping voor de blokkade. Bovendien gaat de darm verkrampen rond de inhoud. Door te gaan bewegen ontspant de darm weer wat.
We helpen hierbij door een darmontspanner en een pijnstiller te spuiten. Als de blokkade zich in het achterste deel van de darm bevindt, kunnen we deze rectaal voelen. De dikke darm zit dan vol met een dikke, stevige inhoud en komt vaak wat verder naar achter te liggen. Het is overigens niet zo dat de darm van achter uit leeg gehaald kan worden. Wel kunnen via een slang in de neus (neussonde) op verschillende manieren laxeren. Vervelend is dat het enige tijd gaat duren voordat de plaats van verstopping aangeroerd wordt door het middel.
Bij een gezond paard kan het al 18 uur duren voordat het opgenomen voedsel er aan de achter kant weer uit komt. Als de darmen trager werken en bijna stil liggen duurt het nog langer. Een verstoppingskoliek kan zo soms meerdere dagen aanhouden.
In de tussentijd mag het paard natuurlijk niet meer eten en moet tussendoor rustig stappen om beweging in de darm te krijgen. Drinken mag het paard wel, het is dan wel fijn als in te schatten is of en hoeveel het paard heeft gedronken, dus liever met emmers dan via de automatische drinkbak.
Complicaties kunnen optreden als de verstopping hardnekkig is en te lang blijft zitten. Complicaties kunnen ook optreden als de verstopping pas laat opgemerkt wordt of het paard, soms meerdere dagdelen, te laat voor onderzoek en behandeling aangeboden wordt.
Zandkoliek
Zandkoliek geeft meestal een lichte, maar regelmatig terugkerende koliek. Zandkoliek kan uiteindelijk natuurlijk echt wel heel gevaarlijk worden, als de darm echt veel te veel zand draagt. Een darm kan daar uiteindelijk niet tegen. Gelukkig zien we meestal dat eigenaren er tijdig maatregelen gaan nemen.
De reden dat het paard ook al kan gaan reageren op mildere hoeveelheden zand is dat zand schuurt aan de binnenkant van de darmen en beschadigt het slijmvlies waardoor verstoring van de darmfunctie optreedt met kramp en pijn als gevolg. Het paard of de pony wordt hier suf van en niet lekker.
Paraffineolie via de neussonde in de maag kan dan heel bruikbaar worden, om in ieder geval al een laagje zand samen met de mest mee naar buiten te gaan nemen.
Zand heeft veel effect op spijsvertering. De mest kan ook gaan wisselen van consistentie, soms waterig en soms weer normaal. Te veel zand in de darmen is natuurlijk ook niet goed voor de opname van stoffen.
Zand in de darm
Soms zien we te veel zand op rontgenfoto’s. Als we hier op tijd hard tegen in gaan, kan dit toch nog op tijd weer een gezond paard worden.
Liggingsverandering en afsnoering
Dit een zeer riskante koliekvorm, die gepaard gaat met veel pijn en meestal zeer heftige reacties van het paard. Zeker als een deel van de darm om zijn eigen as gedraaid is, de bekende ‘slag in de darm’. Vaak reageren deze patiënten niet of nauwelijks op pijnstillende of darmontspannende injecties.
Bij het vermoeden dat er een slag in de darm ligt, controleren we eerst of de maag niet op knappen staat. Als een darm afgesloten is hopen het opgenomen voedsel en de darmsappen op in de (kleine) maag en moet het eerst via een neussonde eruit. Een paard kan namelijk niet overgeven. Bij erge overvulling kan de maagwand zelfs scheuren, wat niet te overleven is. Bij vermoeden op draaiing, kan een buikecho soms meer informatie geven. Deze kan nu gelukkig ook al gewoon gemaakt worden met mobiele apparatuur. We gaan samen kijken welke opties benut gaan worden.
Bij spoed: niet mailen of appen maar liever persoonlijk contact.
- 06 - 5537 00 00
Indien geen spoed: