West Nile Virus

Kennisbank artikel

Is het West Nile Virus nog een buitenlands virus?

Is West Nile bij paarden een ander vraagstuk?

Het West Nile virus is een virus dat in mensen, paarden en sommige kleine dieren kan belanden. De besmetting gaat via Culexmuggen. Dat zijn muggen met rare bijzondere lange gehaakte poten. West Nile bij paarden is niet exact hetzelfde als bij mensen.

Meestal is het verloop van besmetting met het virus gelukkig ongemerkt en helemaal onschuldig. Echter, in incidentele gevallen ontstaan serieuze neurologische problemen en weinig herstel. Bij paarden ligt dat percentage iets hoger. Bescherming tegen muggen is bij paarden veel lastiger dan bij mensen. Bij paarden is er hierdoor echter wel in het verleden een vaccinatie ontwikkeld.

Alles bij elkaar wordt het zo toch een paardspecifiek onderwerp.

Waarom is West Nile bij paarden in 2026 meer in de media?

Het West Nile virus (WNV) werd eerst gevonden in Oeganda in 1937. West Nile Virus ging zich in de loop der jaren verspreiden naar gebieden rond de Middellandse zee, India en Centraal- en Zuid-Afrika.

Pas vanaf 2000 kwam West Nile Virus ook in Amerika en Canada voor (neervallende kraaien kondigden de ziekte aan) en West-Europa.

In 2002 liep West Nile in California opeens enorm op, 15000 “confirmed cases”, niet allemaal overleden maar wel veel plotselinge noodzakelijke euthanasie. Je kunt je voorstellen dat men dus een redelijke hekel aan dit virus ging ontwikkelen. Omdat muggenbestrijding bij paarden in praktijk echt vele malen lastiger is dan bij mensen, zijn er toen voor paarden vaccinaties ontwikkeld.

Inmiddels is het overlijdenscijfer daar weer sterk afgenomen. In 2023 waren er bijvoorbeeld 343 bevestigde “cases” van neurologisch west nile en 1/3 van deze paarden zijn overleden. Er is daar per jaar behoorlijk schommeling en het is zeer logisch dat daar veel meer gevaccineerd wordt.

We gaan gelijk uitleggen waarom deze schommelingen er zijn. Vaccinatie drukt het cijfer terug. Maar ook de afgelopen jaar van 2024 naar 2025 zagen we bijvoorbeeld in Europa opeens even een afname van de besmettingen. Want ook het weer, droog en koud voorjaar, speelt bijvoorbeeld een rol. Muggen houden meer van warme en natte omstandigheden. En niets is zo veranderlijk als het weer, dus schommelingen in de cijfers zullen er altijd iets zijn.

Ruwweg kunnen we zeggen dat het heel lang een buitenlands virus was. Alleen voor paarden die op ver transport gingen, was het wel een onderwerp om even over na te denken.

Nederland tot 2025

Omdat mensen ook West Nile Virus kunnen krijgen, wordt er bij ons en in buurlanden al jaren jaarlijks onderzoek gedaan naar aanwezigheid van het virus.

In Nederland hadden we daarbij nog nooit een besmette vogel ontdekt. Echter, in september 2020 is West Nile Virus opeens wel ontdekt via de niet al te slimme grasmus (die zich dus niet 1 maar 2 keer per jaar laat vangen voor onderzoek). De eerste keer droeg de mus geen virus, de tweede keer wel. Nu is een mus een standvogel, in de tussentijd is hij hoogstwaarschijnlijk Nederland dus niet uit geweest. In 2022 is aanwezigheid WNV weer vastgesteld in een blauwe reiger in de regio Noord-Holland (noordelijk deel). Dus helemaal weg in West-Nile of de moeraskoorts niet. Maar we hadden geen zieke mensen en paarden met neurologische complicaties, waar men dus onderzoek gaat doen.

Nederland 2025

In najaar 2025 is het helaas toch weer aangetoond in een muggenpopulatie, maar nu ook in paarden. Dat is helaas niet via het zogenaamde gehalte facebookdiagnoses vastgesteld, maar via een neutrale betrouwbare bron, waarmee het gelijk wat meer een feit wordt.

Dan wil je natuurlijk ook weten, in welke mate het is vastgesteld.

In september 2025 is er in Zuid-Holland bij 1 paard met neurologische symptomen, besmetting vastgesteld via bloedonderzoek. Maar dat paard had het helaas niet meegenomen via besmetting bij verblijf in het buitenland. Vervolgens is via verder onderzoek op deze stallocatie bij meerdere paarden anti-stoffen tegen WNV aangetoond. Dat wijst er op dat meerdere dieren ooit infectie hebben doorgemaakt of zijn gevaccineerd. Aangezien ze natuurlijk niet waren gevaccineerd, (er wordt nauwelijks gevaccineerd en dan ga je daarna niet naar antistoffen zoeken) lijkt het hier helaas echt om infecties te gaan, die in Nederland zijn opgelopen.

Infectie leidt bij paarden gelukkig zeker niet altijd tot ernstige problemen, dus zal ook heel vaak ongemerkt kunnen gaan. Maar vervelend punt is dat West Nile dus soms wel tot grote gezondheidsgevolgen kan leiden. Die factor maakt het onderwerp ook relevant.

Weging risicofactoren

Nu maakt 1 zwaluw natuurlijk nog geen zomer.

Vervolgens is natuurlijk onbekend, hoe groot de verspreiding dan in Nederland dan exact gaat worden. Verspreiding in Europa gaat tot nu toe gelukkig steeds veel langzamer dan destijds even in de VS. Maar dat geeft ook weer geen volledige garantie, dat het altijd langzaam blijft gaan.

Waarom alert zijn?

West Nile Virus leidt tot veel besmettingen, maar niet tot heel veel erg zieke mensen en paarden. In ongeveer 80% van de besmettingen, gaat men besmetting helemaal niet of niet bewust merken.

Zowel bij mensen als bij paarden verloopt een infectie met het westnijlvirus vaak zonder duidelijke verschijnselen. Ongeveer 10% van de paarden vertoont milde verschijnselen zoals gebrek aan eetlust, sloomheid en koorts of zeer milde koliekverschijnselen.

Helaas komen er incidenteel neurologische klachten. Zij veroorzaken, dat we West Nile Virus niet geheel kunnen negeren. Men schat dat 10% van alle besmette paarden krijgen afwijkend gedrag en soms ernstige neurologische verschijnselen. Die kunnen verschillen van louter spiertrillingen tot niet meer kunnen staan. Ongeveer 30 tot 50% van DEZE groep van 10% van de besmette gevallen, krijgt neurologische klachten en deze paarden overleven dat vaak niet.

Neurologisch West Nile bij paarden

Paarden hebben dus gemiddeld wel iets meer last van het verschijnen van neurologische klachten dan mensen.

In VS was in 2004 de totale virusdruk heel snel heel hoog opgelopen en zo schrok men dus opeens door de relatief sterkere toename in de paarden met neurologische problemen.

Een paard dat lange tijd niet kan staan, is zeer problematisch. Een paard zijn lichaam is niet geschikt voor langdurig liggen. Naast de hoge kans op blijvende restschade door het virus zelf, wordt de kans op complicaties hoog.

Een neurologisch verloop waarbij het paard uiteindelijk niet meer zelf op kan staan, leidt tot een lange problematische weg en lage kansen op voldoende fijn herstel. Wat paardvriendelijkheid is mogen we gelukkig zelf bepalen, bij neurologische trajecten volgt in praktijk dus vaak tijdige euthanasie en geen ellenlange lijdensweg waarbij paarden gaan opstaan tegen de muur vallen enz.

Bij neurologisch verloop is het heel belangrijk om te laten onderzoeken wat de oorzaak is of was.

We kunnen via een testje zeker stellen of het paard West Nile besmet is. Is dat het geval dan kunnen paarden in de buurt die nog niet besmet zijn, dus meer bescherming krijgen.

West Nile Virus bij paarden is dus ook aangifteplichtig, dat is dan niet vanwege het onderlinge besmettingsrisico, maar omdat dit weer informatie geeft over de regionale verspreiding.

Verspreiding West Nile

Het West Nilevirus is een virus dat zich vermenigvuldigt in vogels. Sommige vogeltypen gaan daar door dood, anderen niet. Het probleem is dat muggen vogels bijten die het Westnijlvirus dragen en die muggen daarna mensen en paarden infecteren. Mensen en paarden kunnen besmet raken, maar de aanwezigheid in hun bloed is niet sterk genoeg meer om een nieuwe mug mee te besmetten. Dus een ziek paard is ook niet indirect besmettelijk voor andere paarden of mensen.

Gaan geïnfecteerde muggen hun eitjes leggen, dan zijn alle kleintjes ook gelijk besmet. Dan neemt in een specifieker gebied de kans toe, een besmet exemplaar tegen te komen.

Voor paardeneigenaren kunnen cijfers over verspreiding WNV dus opeens wel relevant worden.

Kan West Nile in de winter komen?

De verspreiding van WNV gebeurt doorgaans in periodes dat de muggen actief zijn, bij ons is dit ruimer genomen gemiddeld van april tot en met november.

Maar bij deze informatie plaatsen we direct een kanttekening, nu we weten ook dat de Culex molestus oftewel wintermug sinds 2010 in ons land is. Die mug is weer net iets anders dan de normale mug. Hij gaat in een warmere winter niet geheel op non-actief en zijn larven zitten onder rottend organisch materiaal in plaats van water. Maar gemiddeld zal hij in de zomer royaler actief zijn.

Enting werkt alleen als op tijd begonnen is (7 weken voor besmetting). Mocht je bescherming willen verhogen, dan lijkt het handig in het voorjaar te beginnen.

Dead end gastheer

Het virus stopt in mens en paard en wordt in principe niet verder van paard op paard of van paard op mens of ander zoogdier worden overgedragen, tenzij er bijv. een bloedtransfusie of transplantatie komt. Daarom wordt donorbloed gecontroleerd op WNV.

De “dead-end gastheren” hebben echter te weinig virus in het bloed, om het weer verder over te dragen via de mug.

Kortom: we weten echt heel zeker dat paarden een laatste gastheer zijn en geen mensen of andere dieren besmetten.

Ervaringscijfers

West Nile Virus leidt tot veel besmettingen, maar niet tot heel veel erg zieke mensen en paarden. In ongeveer 90% van de besmettingen, gaat men besmetting helemaal niet of niet bewust merken.

Symptomen West Nile Virus paard

Een infectie is meestal ongemerkt aanwezig. Ongeveer 10% krijgt last van ziektesymptomen.

Ziekteverschijnselen kunnen binnen 3–15 dagen na besmetting optreden:

Koorts en griepachtige verschijnselen
Verlies van eetlust
Sloomheid, lusteloosheid, soms mild koliek

Een klein percentage van deze paarden krijgt dan te maken met een neurologisch verloop. Deze is aan het begin nog niet goed voorspelbaar. Het kan mild verlopen (zwalken enz.) maar dus ook heel snel naar worden.

Deze kunnen zijn:

Slikproblemen
Verminderd gezichtsvermogen
Hoofd scheef houden of tegen de muur drukken
Struikelen
Spierzwakte of spiertrekkingen
Doelloos of in cirkels lopen
Gedeeltelijke verlamming
Onvermogen om zonder steun te blijven staan
Stuiptrekkingen
Coma

Neurologisch traject West Nile Virus paard

Er is geen specifieke behandeling, als dit zich voor doet, zal elke behandeling zal ‘paardondersteunend’ zijn. Als een paard niet in staat is om zelf te eten en te drinken kunnen vloeistoffen en voeding via een infuus naar binnen. Andere ondersteunende maatregelen kunnen bestaan uit het toedienen van neussondevoeding, ontstekingsremmers, bloedverdunners, de dieren in een ‘roesje’ houden enz.

Als een paard ernstigere zenuwverschijnselen vertoont, kan het paard op een kliniek tussen gepolsterde wanden en een dikke bodembedekking staan. Paarden die niet zonder steun kunnen staan, moeten in een speciale draagband worden gehangen en hebben natuurlijk een slechtere prognose op herstel. Het kan vele maanden duren voordat zieke dieren hersteld zijn, als herstel volledig volgt.

Als een paard een ernstige hersenontsteking overleeft, kan er uiteindelijk sprake zijn van blijvende schade aan het centrale zenuwstelsel. Dan kan West Nile Virus reden zijn voor euthanasie.

Vaker euthanasie bij neurologisch West Nile Virus paard

Paarden hebben gemiddeld iets meer last van neurologische klachten dan mensen.

Waarom dit zo is, is nog niet helemaal duidelijk.

In VS was in 2004 de totale virusdruk heel snel heel hoog opgelopen en zo schrok men dus opeens, door de relatief sterkere toename in de paarden met neurologische problemen. Een paard dat lange tijd niet kan staan, is zeer problematisch, want een paard zijn lichaam is echt niet geschikt voor langdurig liggen. Dat begrijpen veel mensen niet, maar dat verschil is heel groot. Naast de hoge kans op blijvende restschade door het virus zelf, wordt de kans op complicaties hoog. Een neurologisch verloop waarbij het paard uiteindelijk niet meer zelf op kan staan, leidt tot een lange problematische weg en zeer lage kansen op voldoende fijn herstel. Het staat haaks op alle instincten van een paard, altijd te willen staan en kunnen vluchten, dus niet alleen lichamelijk, maar ook mentaal is dit een zwaar proces.

Het zal dus vaak leiden tot euthanasie, omdat het paard dan niet tot het allerlaatste moment, hoeft te lijden.

Vermoeden West Nile Virus paard

Wanneer we aanleiding hebben om WNV te verdenken, kunnen we via een bloedmonster van het paard een screening uitvoeren op antilichamen tegen het West-Nijl virus en verwante virussen. Eventueel kan deze test ook uitgevoerd worden op hersenvloeistof, dan is het nog betrouwbaarder.

Bij een positieve uitslag moet het West-Nijl virus bevestigd worden door een meer specifieke en bewerkelijke test bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Het vormt natuurlijk belangrijke informatie voor de algehele volksgezondheid en andere paardeneigenaren, wanneer er paarden besmet blijken te zijn in ons land.

Wat zijn opties tegen West Nile Virus paard

Quarantainemaatregelen kunnen gevolgen van dit virus niet tegen houden, muggenbestrijding en vaccinaties wel.

Echter, ook hier geldt dat op het moment dat het paard al ziek is, vaccinatie niet meer toegepast kan worden.

Als andere paarden ziek zijn en er klaarblijkelijk veel besmette muggen zijn, is vaccinatie heel handig, maar het werkt pas goed na 6/7 weken.

Muggen gaan weren

Bij West Nile aanwezigheid wordt aangedrongen op muggenbestrijding. Muggen zijn het meest actief zijn gedurende zonsopgang en zonsondergang. Muggen houden niet van wind. Een muggendeken kan het aantal prikken doen afnemen. Ook zijn er veel middeltjes op de markt muggen te vangen.

Een forse toename van de muggen wordt negen van de tien keer veroorzaakt door een nabijgelegen zoetwaterbron of organisch afval. Muggen leggen hun eitjes namelijk in zoet water en muggenlarven leven zelfs tijdelijk onder water. Een een vijver, rivier, sloot, plas of wetering… Maar ook plassen regenwater die blijven staan door (extreem) hevige regenval trekken muggen aan, evenals volgelopen bloembakken, waterpartijtjes, verstopte dakgoten en regentonnen.

Bij ideale (vochtige en warme) omstandigheden kan een muggenplaag zich binnen slechts enkele dagen ontwikkelen. Het belangrijkste wat je kunt doen om een muggenplaag te voorkomen of bestrijden is ervoor zorgen dat water weg kan lopen. Dat is in de polder natuurlijk zeker niet altijd haalbaar.

Vaccinatie tegen West Nile Virus paard

Omdat overdracht alleen via de mug gaat, hoeft voor bescherming natuurlijk niet de hele paardengroep een enting te krijgen, zoals bij direct besmettelijke ziekten zoals influenza en rhino.

Bij West Nile Virus kan een eigenaar dus per paard zelf beslissen of hij of zij verhoogde bescherming wenselijk vindt.

Gaat het paard naar landen waar het virus met zekerheid sterk actief is, werkt enting alleen als deze op tijd gezet is (7 weken voor vertrek). Mocht je bescherming willen verhogen, dan moet dat dus ruim op tijd gedaan worden.

Meer informatie over het vaccinatieschema tegen West Nile Virus.

MEDISCHE KENNISBANK

Jouw kennisbank met informatie

Contact ?

Bij spoed: niet mailen of appen maar liever persoonlijk contact.

Indien geen spoed: