Gebitsonderhoud
Goed gebitsonderhoud door paardenartsen
Gebitsonderhoud
Het gebit is erg belangrijk voor de gezondheid en het welzijn van een paard.
Je kunt bij ons terecht voor alle soorten gebitsonderhoud, voor goed normaal onderhoud, tot tandextracties en de moeilijkere kiesextracties van de achtergelegen kiezen.
Wij doen veel gebitsonderhoud bij paarden. We voeren alleen geen operaties uit bij liggende paarden, maar hebben veel ervaring in alle andere gebitsbehandelingen bij staande paarden.
Is periodiek gebitonderhoud nodig?
Periodiek onderhoud is belangrijk omdat je zo kunt voorkomen dat gebitspijn onnodig lang aanwezig is en er secundaire klachten kunnen ontstaan.
Oogpunt welzijn en vervolgproblemen!
Gebitsproblemen kunnen bij paarden best snel resulteren in vervolgproblemen. Juist bij paarden is goede opname van voeding belangrijk voor behoud van conditie en weerstand. Specifiek voor paarden geldt namelijk, dat we graag zien dat het paard voldoende blijft kauwen en speeksel vormen (dus echt voldoende hooi eet), anders liggen inwendige problemen dicht in de buurt. Dus gebitsonderhoud heeft een sterk preventieve functie.
Oogpunt verder holistisch
Gebitsproblemen kunnen makkelijk inwendige problemen veroorzaken, maar zeker ook gedragsproblemen tijdens het rijden geven.
Dat komt omdat het kaakgewricht een sterk dominerend gewricht is in de totale mechanica van het paard.
Mogelijke signalen gebitsproblemen paard
Deze signalen kunnen betekenen, dat er pijn in het gebit van het paard is
Hoofd schudden
Met het hoofd schudden kan een signaal zijn op gebitsproblemen. Er kunnen ook andere redenen voor zijn. Denk bijvoorbeeld aan pollenallergie of zenuwproblemen. Tijdens het rijden, kan het ook te maken hebben met een niet passend bit of irritatie door verkeerde hulpen.
Afwijkend gedrag bij eten
Proppen maken betekent dat een paard op het hooi gaat kauwen, maar er een balletje van maakt en het daarna laat vallen. Dan is het tijd voor controle.
Een paard dat tijdens het eten van krachtvoer het graan morst of overal naar toe gooit, kan gebitsproblemen hebben. Maar deze kan ook gewoon heel veel haast maken, omdat het denkt dat de buurman anders misschien van zijn bord komt eten.
Andere indicaties van ongemak zijn onregelmatige kauwbewegingen (steeds even stoppen) of eenzijdig kauwen. Tijden het eten het hoofd schuin houden of gooien met het hoofd. Heel langzaam gaan eten, is ook afwijkend.
Stinken uit de mond
Een vieze geur uit de mond. Een paard hoort niet uit zijn mond te stinken. Het is bij paarden vaak een signaal op gebitsproblemen.
Gewichtsverlies/maagzweren
Kauwen is de eerste stap in de spijsvertering. Een paard zal meestal wel proberen te blijven eten, dat is overlevingsinstinct. Maar als het kauwen niet makkelijk verloopt, is er minder speeksel en worden minder voedingsstoffen opgenomen. Het geeft kans op maagzweren en gewichtsverlies. Als je paard niet goed kauwt, is er iets meer kans op een slokdarmverstopping.
Kwijlen
Als een paard in rust staat te kwijlen, dan is dit ongewoon. Het kan duiden gebitsprobleem. Licht speekselen met het bit in is wel normaal, met streep onder licht. Is er sprake van zwaar speeksel, alleen tijdens het rijden, dan zijn er vaak bewegingsblokkades.
Neusuitvloeiing
Een beetje heldere tot melkachtige neusuitvloeiing is geen reden tot zorg. Dikke gele klodders zijn natuurlijk een alarmbel. Een snotneus kan echter ook een teken van gebitsproblemen, dan zit het vaker in 1 neusgat.
Kopschuw gedrag
Een paard dat “kopschuw” is, wil voorkomen dat mensenhanden aan zijn hoofd zitten. Dat probleem kan ontstaan zijn door mishandeling of wat slimheid als het geen zin om te werken heeft.
Echter, kopschuw kan zeker ook komen door ge(bit)sproblemen. Het paard kan alleen door gebitsproblemen al echt angstig worden met het aan doen van het halster. Het in doen van het bit kan eng zijn. Het kan het uiteindelijk ook eng gaan vinden, als iemand zijn hoofd aanraakt en dus te dicht in de buurt van zijn of haar probleem komt.
Trainingsproblemen
Een paard kan gaan schudden met het hoofd of het in de lucht steken. Ook kan het onrustig zijn met het bit. Het kan bijvoorbeeld het bit gaan vasthouden of in een valse knik met zijn onderkaak naar de hals gaan lopen, omdat het paard echt niet meer met de onderkaak naar het bit wil. Het paard kan soms ook tekenen van lichte paniek gaan vertonen. Roze verkleurd speeksel tijdens of na het rijden of zichtbaar aanwezig bloed kan een teken zijn van gebitsproblemen, bitfitproblemen of handproblemen. Mocht je paard zijn mond gaan openen, los dit dan niet op door je sperriempje of aansnoerriem harder aan te trekken. Dat doen alleen ruiters die nog nooit van bewegingsketens hebben gehoord en iets willen laten zien dat niet in de keten aanwezig is. Blokkeer liever niet het gebruik van het kaakgewricht. Val niet in “old-school” oplossingen, probeer uit te zoeken wat er loos is en dingen op de juiste manier op te lossen.
Helemaal niets!
Heel vaak is er pas een duidelijk signaal, als het al ver gevorderd stadium is! Daarom is het gemeengoed dat periodieke controles normaal geworden zijn. Zo kunnen we aanpassingen in mooie kleine stapjes blijven doen en ongewenste dingen sneller opmerken en gaan corrigeren.
Hoe vaak is gebitsonderhoud nodig?
Het is dus voor ieder paard belangrijk dat het gebit professioneel onderhouden wordt. Voor het ene paard is het natuurlijk nog wel wat belangrijker dan voor het andere. De ideale frequentie hangt af van de leeftijd, maar ook van de kwaliteit van het gebit van het individuele paard (dat kan zelfs ook per ras wat verschillend zijn).
- Voor het gemiddelde paard is 1 keer per jaar gebitsonderhoud voldoende. Als je bovenstaande signalen ziet dan kan het paard ook spontane gebitsproblemen (bijv. ontsteking).
- Paarden tussen 2 en 5 jaar wisselen nog en zijn het definitieve gebit aan het ontwikkelen. Dan is een hogere frequentie vaak beter (2 keer per jaar).
- Bij oudere paarden kan het ook nuttig zijn de frequentie iets omhoog te zetten, omdat zij relatief veel meer kans hebben op het ontstaan van klachten in het gebit.
Waar doen we gebitsbehandelingen?
Normale tandheelkundige behandelingen kunnen op stallocatie plaats vinden, mits daar natuurlijk water en elektriciteit aanwezig is. Wij gebruiken niets om het paard in “op te hangen”, maar hebben een stang waar het paard zijn hoofd op kan laten rusten. Ook het verwijderen van wolfskiesjes of extractie van een snijtand is op locatie mogelijk. Als het nodig is om een rontgenfoto te maken, hebben we keuze tussen mobiel (mee naar stal) en vast (op praktijklocatie) röntgen systeem.
Behandelingen kunnen ook op de praktijk plaatsvinden. Ingewikkelde behandelingen, zoals het trekken van veel tanden en kiezen, doen we altijd op de praktijk.
Is sedatie nodig?
Niet altijd, maar vaker wel. Als een paard erg gespannen is of we wat meer moeten doen, is het veel eerlijker voor het paard hem licht te sederen. Deze sedatie is een sedatie waarbij het paard gewoon kan blijven staan, dus zeker niet te vergelijken met een langdurige narcose.
Wel staat het paard zo dan veel beter stil en kunnen we dus veel nauwkeuriger en netter werken. Zijn er bijzonderheden met het paard, laat het ons dan altijd weten.
Waarom gebruiken we een mondsperder?
We kijken eerst van buiten of er bijzonderheden zijn. Daarna willen we natuurlijk heel goed aan de binnenkant naar het gebit kijken. Bij behandeling van een gebit gebruiken we altijd een mondsperder. Een paard kan het wel even bijzonder vinden. Groot voordeel als het paard de mond tijdelijk niet kan sluiten, is dat we de kiezen dus vele malen beter nauwkeuriger kunnen zien, beoordelen en gaan behandelen.
De mondsperder ziet er een beetje vervelend uit maar het is nodig om goed te kunnen kijken en werken in de mond. We hebben reeds duizenden paarden en pony’s behandeld en zagen nooit problemen ontstaan. Het belang van gebruik, wordt soms wel onderschat. Een goede gebitsverzorger kan helemaal niet goed werken zonder sperder.
Kunnen we niet zonder dat grote ding in zijn of haar mond?
Als de leraar op school graag wil dat een moeilijker examen van een uur, in tien minuten gemaakt wordt, dan begrijpt iedereen dat dit resultaten gaat drukken. Zelf bij de knapste studenten uit de klas, kunnen dan onvoldoendes gaan volgen.
Gebitsverzorgers die werken zonder mondsperder, lijken zo vriendelijk. In werkelijkheid hebben ze minder tijd dus er volgt veel hogere kans op a-professioneel gebitswerk.
Zeker op langere termijn, kan te weinig nauwkeurigheid en achterin kunnen werken bij gebitswerk, allerhande gevolgproblemen gaan geven. Van een mondsperder of sedatie heeft een normaal gezond paard geen last, maar dat geldt niet voor de mogelijke gevolgproblemen van langdurig half gebitswerk.
Wat doen we in het gebit?
Behandeling kan bestaan uit het schoonmaken, vijlen of bijvoorbeeld verwijderen van een tand of klein kiesje. Het hangt natuurlijk af van het gebit! Heel vaak hoeven we alleen wat haakjes te vijlen, soms moeten we veel meer corrigeren. Dit kan met een handvijl of met een elektrische vijl. De laatste kunnen we uiteindelijk toch preciezer mee werken, want werkt kleiner. Haken en hoeken worden beter bereikt en de slijmvliesschade in de mond blijft veel beperkter.
Mobiel röntgen
Indien er een verdenking bestaat van bijv. een kieswortelontsteking of EOTRH, is het beter om duidelijkheid te verkrijgen met behulp van een rontgenfoto. Dat kan vaak ook mobiel, lees hier wat onze werkregio in Noord-Holland en Zuid-Holland exact is.
Extracties van tand(en) of een kies
Het doel van gebitsonderhoud is in de toekomst zo veel mogelijk tanden en kiezen te gaan behouden. Echter, dat zal niet altijd haalbaar zijn. We kennen bij paarden namelijk een bijzondere tandaandoening die bij paarden op iets oudere leeftijd vervelend kan worden. We maakten een aparte pagina over EOTRH. Bij sommige gebitsontwikkelingen, kiesbreuken en/of wortelproblemen moeten een kies of enkele kiezen uiteindelijk getrokken worden, teneinde te voorkomen dat het paard langdurig pijn heeft maar ook allerhande andere klachten kan gaan ontwikkelen via de spijsvertering. Op een andere pagina schreven we nog meer informatie over staande kiezen trekken bij paarden. Dit zijn toch aparte ingrepen, soms kan dit nog op stal, maar meestal doen we dit werk op de kliniek.
Opleiding en cursussen
We hebben in de loop der jaren natuurlijk veel soorten gebitscursussen gedaan en dit leidde tot een grote berg met allerhande tangen en materialen. Het trekken van achtergelegen kiezen van 11 cm zou anders ook wel erg avontuurlijk worden.
Iedere dierenarts begint bij ons, met het volgen van een uitgebreide gebitsopleiding. Men zegt dat je een gegeven paard niet in de bek mag kijken, maar wij moeten juist bij bepaalde klachten ieder paard altijd heel nauwkeurig in de mond kunnen kijken en natuurlijk best vaak dingen gaan corrigeren.
We volgden intern ook niet altijd exact dezelfde opleidingen, eventuele bestaande opinieverschillen, kennen we dus ook. Zo werken we als team heel hard aan hetzelfde doel, dat is daadwerkelijk zorgen dat paarden zo min mogelijk problemen gaan ontwikkelen, via het gebit.
Hoe lang doet men al gebitsonderhoud bij paarden?
Dat is een leuke vraag! Want dat blijkt echt veel langer, dan men gemiddeld denkt!
Er is bewijs dat de Amerikaanse cavalerie al gebitsonderhoud regelde voor de paarden. Ook tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog, waar aan beide kanten van het conflict op grote schaal gebruik gemaakt van soldaten te paard. Amerikanen houden soms natuurlijk wat veel van overbodig cosmetisch ingrijpen, maar dat zal tijdens de burgeroorlog weer minder het geval geweest zijn. Een paard kan veel praktische problemen krijgen, als het gebit grote haken heeft, ontstoken is enz. Dan wordt het paard nukkig en traag en ontstaat onnodig conditie verval of inwendige problemen.
Allemaal dingen niet goed samen gaan, met het serieus zware werk dat ze moesten uitvoeren.
Gebitten in 1648
Op dit schilderij van Paulus Potter uit 1648 (!) zien we al gebitsonderhoud bij het paard. Er is al een mondsperder en ook zien we gebruik van een houten dak boven de behandelstand. Doel was dus niet om het paard droog te laten staan (en de tandarts in de regen).
Als een paardenatleet echt wat angst voor de tandarts ontwikkeld, wat bij reeds actieve gebitklachten sneller het geval zal zijn, heeft de behandelaar soms echt een probleem. Het paard begrijpt het nut niet, is bij paniek al snel niet voor de poes. Het zal neiging krijgen te gaan lopen, hangen of te steigeren of zelfs achterover vallen.
Gelukkig is zo een raar dakje nu niet meer nodig en werken we nu veel geavanceerder, met moderne snelwerkende sedatiemogelijkheden kunnen we een banger paard of pony nu goed kalmeren en laten ontspannen, zonder dat de kans op omvallen hoog is.
Zonder hoge stresslevels, werkt het voor paard en tandarts, nu gelukkig wel een heel stuk beter!
Contact ?
Bij spoed: niet mailen of appen maar liever persoonlijk contact.
- 06 - 5537 00 00
Indien geen spoed: